ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بەس باستاماسى الەۋمەتتىك مەملەكەت قۇرىلىمىنىڭ وزەگىنە اينالدى. وسى ماڭىزدى باعدارلامانى ەل ىشىنە جەتە تانىستىرۋدى ماقسات ەتكەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋدە. زاڭ شىعارۋشىلار ەلىمىزدى تۇگەل ارالاپ, جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە دە نازار اۋدارۋدا. پرەزيدەنت باستامالارىنىڭ شاپاعاتىنان ءۇمىتتى جۇرتشىلىق اتالعان باعدارلاماعا ەرەكشە قولداۋ ءبىلدىرىپ جاتىر.
وڭىرلەرگە ساپار اياسىندا پارلامەنت سەناتى كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى گەورگي كيم ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى اگەنتتىگى قاراعاندى وبلىستىق دەپارتامەنتىنىڭ باسشىلىعىمەن جانە قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەستى.
سەناتور كەزدەسۋ بارىسىندا دەپارتامەنت جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىمەن تانىستى جانە پرەزيدەنتتىڭ بەس باستاماسىن ىسكە اسىرۋ قاجەتتىگىن جان-جاقتى ءتۇسىندىردى. اتاپ ايتقاندا, دەپۋتات مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىستارىن ىسكە اسىرۋ جانە ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ارنايى جوسپار ازىرلەيتىن ارنايى توپ قۇرۋدى ۇسىندى. بۇل جوسپاردا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋ جانە ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن كىدىرتۋگە جانە ساپاسىز ورىندالۋىنا جول بەرمەۋ جونىندەگى ەكى ماسەلە قامتىلۋى ءتيىس ەكەندىگى ايتىلدى. دەپۋتات قاراعاندى وبلىستىق سوتىنىڭ ۇجىمىمەن دە كەزدەستى.
* * *
سەناتتىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ حاتشىسى سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ اتىراۋ وبلىسى, يندەر اۋدانىنىڭ جارسۋات اۋىلدىق وكرۋگىندە جانە قۇرىلىس اۋىلىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن بولعان كەزدەسۋلەردە بەس الەۋمەتتىك باستامانىڭ باستى باعىتتارىن جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ بەردى.
جيىندا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا ارنالعان نەسيەنىڭ ەرەكشەلىكتەرى, ەڭبەكاقىسى تومەن ادامدارعا سالىقتى ازايتۋ, شاعىن كاسىپكەرلىكتى ورىستەتۋ ءۇشىن جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن نەسيە شارتتارى تۋرالى اڭگىمە ءوربىدى.
ايماقتاعى كەزدەسۋلەرگە اۋدان اكىمدەرى مەن اۋداندىق ءماسليحاتتاردىڭ حاتشىلارى دا قاتىستى.
* * *
اقتوبە وبلىسىنداعى قارعالى اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋدە سەناتور مۇحتار جۇماعازيەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەس باستاماسى اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەتىندىگىن باياندادى. دەپۋتات ۇندەۋدەگى ءۇي ساتىپ الۋعا بەرىلەتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر, ءبىلىم الۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە سالىق اۋىرتپالىعىن تومەندەتۋ ماسەلەلەرىنە جان-جاقتى توقتالدى. ال اۋىل تۇرعىندارى كەزدەسۋ بارىسىندا زەينەتاقىنىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋگە, اۋىلدىق جەرلەرگە جاس مامانداردى تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاتىستى ساۋالدار قويدى. م.جۇماعازيەۆ وسى اۋدانداعى قوسەستەك اۋىلىندا بولىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان ءسۇت ساتىپ الاتىن «قوسەستەك» اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. كاسىپورىننىڭ 4 توننا ءسۇت قابىلداۋعا الەۋەتى جەتەتىن بەكەتى, ءسۇت تاسۋشى كولىگى, جالپى سانى 87 ء ىرى قارا مالى بار. ولار اۋىلدىق جەردە كاسىپكەرلىكتى تابىستى جۇرگىزىپ كەلەدى. دايىن ءونىم اقتوبە قالاسىنىڭ بازارلارىنا جەتكىزىلەدى.
سەناتور مۇحتار جۇماعازيەۆتىڭ جۇمىس ساپارى مۇعالجار اۋدانىندا جالعاسىپ, بۇل جەردە دە بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
* * *
سەناتور ماناپ كوبەنوۆتىڭ پاۆلودارداعى كەزدەسۋلەرىنىڭ بىرىنە دارىگەرلەر شاقىرىلدى. اتالعان باسقوسۋدا ەرتىستى جاعالاي قونىستانعان اۋىل-ايماقتا قاتەرلى ىسىكتىڭ ءورشىپ تۇرعاندىعى ايتىلدى. سول سەبەپتى دەپۋتات پاۆلوداردا ونكولوگيالىق اۋرۋحانا سالۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. سەناتور بارلىق ماڭىزدى ماسەلەلەر مەن ۇسىنىستاردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە جەتكىزەتىنىن جانە پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى تىكەلەي حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قاتىستى ەكەندىگىن باياندادى.
* * *
ورال قالاسىنداعى مۇناي-گاز جانە سالالىق تەحنولوگيالار كوللەدجىندەگى 2100 ستۋدەنتتىڭ 1400-ءى مەملەكەتتىك گرانت نەگىزىندە وقىپ جاتقانىمەن, جاستاردىڭ ءبىرشاماسى پاتەر جاعالاپ ءجۇر. اتالعان وقۋ ورنىندا كەزدەسۋ ۇيىمداستىرعان سەناتورلار ەربولات مۇقاەۆ پەن ناريمان تورەعاليەۆ ەندى بۇل قيىنشىلىقتاردىڭ ەلباسى باستامالارىنىڭ نەگىزىندە ءوز شەشىمىن تاباتىنىن ايتتى.
دەپۋتاتتار ەلىمىز ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا اياسىنداعى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن بىلىكتى ماماندار قاجەت ەكەنىن ەسكە سالا كەلىپ, مەملەكەت تاراپىنان كوپتەگەن گرانتتار بەرىلۋى جاستاردىڭ قالاعان ماماندىقتارىن يگەرۋگە جول اشاتىنىن ايتتى.
* * *
جاڭاوزەن قالاسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تاراس حيتۋوۆ, يرينا ۋنجاكوۆا, گەننادي شيپوۆسكيح, باقىتگۇل حامەنوۆا «جانارىس» جشس ۇجىمىمەن كەزدەسىپ, ونىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. كەزدەسۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار ەلباسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ, ۇجىم مۇشەلەرىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ۋاقىتىندا دۇركىرەگەن جاڭاوزەن تىگىن فابريكاسى 1996 جىلى «جانارىس» جشس بولىپ قايتا قۇرىلىپ, بۇگىنگى تاڭدا 600-گە جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. «جانارىس» تىگىن فابريكاسىنىڭ ارناۋلى جۇمىس كيىمدەرىنە مۇنايشىلار, قۇرىلىسشىلار, كوممۋنالدىق جانە مەديتسينا سالاسىندا قىزمەت كورسەتۋشىلەر اراسىندا جوعارى سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر.
* * *
ال ءماجىلىس دەپۋتاتتارى يرينا ارونوۆا, باقىتجان ەرتاەۆ, گۇلنار بيجانوۆا, نۇرلان ءابدىروۆ, البەرت راۋ جانە ارمان قوجاحمەتوۆ قوستاناي وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ شەڭبەرىندە ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ ءبىرى «سوكولوۆ-سارىباي كەن بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى» اق قۇرامىنا كىرەتىن قاشار كەن باسقارماسىندا بولدى. اتالعان كەن ورنىندا جىلىنا 14 ملن توننا رۋدا وندىرىلەدى. جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقىلارى 190 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن.
مۇنان سوڭ ءماجىلىس دەپۋتاتتارى رۋدنىي يندۋستريالىق ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن جانە پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىمەن جۇزدەسىپ, رۋدنىي قالالىق اۋرۋحاناسىنىڭ زاماناۋي مەديتسينا قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان حيرۋرگيالىق, رەانيماتسيالىق جانە رەنتگەنولوگيالىق بولىمدەرىن ارالاپ كوردى.
ءوز كەزەگىندە مەديتسينا سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەلباسىنىڭ الەۋمەتتىك باستامالارىن ەرەكشە قابىلداعاندارىن جانە بۇل باستامالاردىڭ كەنشىلەر قالاسى تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىستارىنا وڭ اسەر تيگىزەتىنىنە سەنىمدىلىكتەرىن ءبىلدىردى.
* * *
ءماجىلىس دەپۋتاتى رومان كيم جامبىل وبلىسىنداعى ساپارى بارىسىندا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆپەن جانە وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جەتەكشىلەرىمەن, وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وكىلدەرىمەن, قازاقستاننىڭ كورەيلەر قاۋىمداستىعى مۇشەلەرىمەن, تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىمەن كەزدەستى.
سونداي-اق جامبىل وبلىسىنداعى ءىس-شارالار بارىسىندا ەلدەگى ۆەتەرينارلىق-سانيتارلىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى پروبلەمالىق ماسەلەلەر كوتەرىلدى.
* * *
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دارحان مىڭباي, بالايىم كەسەباەۆا, فاحريددين قاراتاەۆ, امانگەلدى داۋرەنباەۆ, ابزال ەراليەۆ جانە ناتاليا جۇمادىلداەۆا سىر وڭىرىندەگى جۇمىس ساپارى بارىسىندا شيەلى اۋدانىنداعى بىرقاتار الەۋمەتتىك نىسانداردى ارالادى.
حالىق قالاۋلىلارى الدىمەن ء«مولدىر ي ك» سەرىكتەستىگىنىڭ قۇس شارۋاشىلىعى جۇمىسىمەن تانىستى. بۇل شارۋاشىلىق 2016 جىلى اشىلعان. وعان 165 ملن تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىنعان. بۇگىندە قۇس فەرماسى تاۋلىگىنە 20 مىڭ دانا جۇمىرتقا ءوندىرىپ, ءوڭىر تۇرعىندارىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. جالپى, جۇمىس ساپارى بارىسىندا حالىق قالاۋلىلارى جۇمىسشىلار تاراپىنان قويىلعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى.